Stel je een wereld zonder spelen voor. Stel je nu een wereld voor waarin we niet zelfstandig zouden kunnen nadenken. Geloof het of niet, die twee hangen nauw samen. Spelen speelt een belangrijke rol bij het leren van zelfstandigheid. Als ouders begrijpen we hoe belangrijk het is om zelfstandigheid bij kinderen aan te moedigen.
Bij Kidamento proberen we voortdurend de ontwikkeling van kinderen beter te begrijpen en te ontdekken hoe we die het beste kunnen ondersteunen. We hebben de zelfstandigheid van kinderen, waarom die essentieel is en hoe we die kunnen stimuleren nader bekeken.
Zelfstandigheid bij kinderen en waarom die belangrijk is
Kijk maar eens hoe trots een kind straalt wanneer het voor het eerst zelf zijn schoenen leert aantrekken of op het potje gaat, en je kunt niet ontkennen hoe belangrijk zelfstandigheid voor kinderen is. Maar het gaat verder dan trots: het draagt bij aan de ontwikkeling van hun zelfvertrouwen en identiteit.
Zodra je kinderen de kans geeft om zelf keuzes te maken, verantwoordelijkheid te nemen en dingen zelfstandig te proberen, groeit hun gevoel van eigenwaarde. Maar de voordelen van zelfstandigheid gaan verder dan hun zelfbeeld; zelfstandigheid:
- Stimuleert zelfredzaamheid en zelfdiscipline en moedigt hen aan op zichzelf te vertrouwen
- Versterkt hun zelfvertrouwen
- Leert hen goede beslissingen te nemen
- Laat hen het belang van fouten maken en leren van levenslessen ontdekken
- Helpt hen zelfbewustzijn te ontwikkelen, wat bijdraagt aan een beter begrip van de mensen om hen heen
- Helpt hen geduld en concentratie te ontwikkelen
- Leert hen samenwerken met anderen
- Versterkt hun veerkracht bij externe uitdagingen en leert hen dat ze tot veel in staat zijn
- Ontwikkelt een gevoel van voldoening en succes dat rechtstreeks verband houdt met hun eigen handelen
- Zorgt over het algemeen voor gelukkige en gezonde kinderen
Onderzoekers, ouders en leerkrachten zijn het er allemaal over eens dat kinderen leren zelfstandig te zijn een belangrijke stap in hun ontwikkeling is. Maar hoe help je hen zelfstandiger te worden? Wat kunnen we doen om hen aan te moedigen?
Zelfstandigheid bij kleuters ontwikkelen
Het Child Mind Institute is er sterk van overtuigd dat het ontwikkelen van zelfstandigheid bij kinderen essentieel is voor zowel kinderen als ouders. Ze geven enkele goede tips om te beginnen. Stel eerst samen met je kinderen een vaste routine op; zo kunnen ze hun dag beter voorspellen en leren ze verantwoordelijkheid te nemen.
Ochtenden zijn bijvoorbeeld ideaal voor routines. Ze bestaan uit kleding uitzoeken, zich aankleden, tandenpoetsen, ontbijten en nog veel meer. Kinderen kunnen zelf kiezen welk shirt ze willen dragen, helpen de tandpasta uit de tube te knijpen en zelfs de ontbijtgranen uit de kast pakken.
Door elke ochtend dezelfde routine te volgen, zul je misschien verbaasd zijn als je merkt dat je kind sommige taken al uitvoert voordat je er zelfs maar iets over zegt. Zo nemen ze verantwoordelijkheid op zich en leren ze zelfstandig te zijn.
Doe je best om op afstand richting te geven. Terwijl je toekijkt hoe ze deze kleine taken uitvoeren, laat je ze twee dingen zien. Ten eerste vertrouw je op hun vaardigheden. Ten tweede ben je er voor ze als ze je hulp nodig hebben. Hierdoor ontwikkelen ze op hun beurt zelfvertrouwen en zelfredzaamheid.
Maar zoals elke ouder je zal vertellen, is dit vaak makkelijker gezegd dan gedaan. Wanneer kinderen aan hun reis naar zelfstandigheid beginnen, willen ze overal iets over te zeggen hebben en alles zelf doen. En omdat ze hun emoties nog niet goed onder controle hebben, kunnen gefrustreerde uitbarstingen vaak voorkomen.
Als ouders komen we vaak in de verleiding om twee dingen te doen: ze geven wat ze willen of de taak van ze overnemen. Maar onthoud dat geen van beide tot een positief resultaat leidt. Als je ze geeft wat ze willen, leren ze dat ze altijd kunnen krijgen wat ze willen, wanneer ze dat willen. En als je de taak van ze overneemt, leren ze niet zelfstandig te zijn.
Geef ze daarom altijd een keuze. Vraag bijvoorbeeld: “Wil je yoghurt of een appel als tussendoortje in de ochtend?” Zo krijgen ze een gevoel van controle over hun beslissing, en heb je niet het gevoel dat je toegeeft omdat ze aandringen op een koekje als tussendoortje.
Moedig je kind aan om te helpen
We hebben het gehad over kleine taken, maar hoe zit het met de grote? Als ouder kan het lastig zijn om je kinderen te laten helpen met grotere taken wanneer je het liefst gewoon klaar wilt zijn. De afwas doen kan bijvoorbeeld snel en eenvoudig zijn, maar het kan ook eindigen met zeepsop over de hele vloer.
De sleutel is manieren te vinden waarop ze kunnen helpen binnen hun mogelijkheden. Richt bijvoorbeeld een eigen helpstation voor ze in, waar ze zich kunnen bezighouden met het afdrogen van plastic bordjes. Zo laat je ze zien dat ze kunnen helpen en leer je ze samenwerken en voldoening uit hun prestaties te halen.
Klusjes voor kinderen kunnen ook helpen hun zelfstandigheid te ontwikkelen, zelfs bij kleuters. Eenvoudige taken, zoals hun schoenen in de kast zetten wanneer ze thuiskomen of een gemorste vloeistof opruimen (binnen redelijke grenzen), geven hun de kans verantwoordelijkheid te nemen en vormen bouwstenen voor toekomstige taken.
Vergeet niet dat kinderen het heerlijk vinden om betrokken te worden bij wat wij doen. Gewone klusjes, zoals het avondeten maken, lijken ons misschien alledaags, maar zijn voor hen spannend. Laat ze er dus bij betrokken zijn; zo leren ze. Misschien beelden ze deze klusjes zelfs uit tijdens het spelen.
Het belang van keuze tijdens het spelen
Als ouders herkennen we allemaal hoe belangrijk het is om een kind te laten spelen. We hebben zelfs een bericht over De genialiteit van spelen waarin we de vele voordelen bespreken en uitleggen hoe spelen bijdraagt aan hun ontwikkeling. Maar spelen kan de zelfstandigheid van kinderen verder stimuleren wanneer we er een element van keuze aan toevoegen.
Misschien besef je het niet, maar spelen draait om keuzes maken. Wil je kind met blokken spelen of verkleedt het zich met verkleedkleren? Hoe dan ook, het zal zeker plezier hebben. Maar door te spelen en dankzij de mogelijkheid om te kiezen, werken ze ook aan hun zelfstandigheid; dat hebben ze alleen nog niet door.
Volgens het National Quality Standard Professional Learning Program (NQSPLP) zijn zij van mening dat “kinderen een reeks materialen en hulpmiddelen bieden waaruit ze vrij kunnen kiezen, hen in staat stelt
om hun zelfstandigheid te oefenen en zelf beslissingen te nemen over wat ze gaan doen.”
Volwassenen maken elke dag keuzes – welke kleding ze naar het werk aantrekken, wat ze ’s avonds eten? En hoewel we een partner nog steeds kunnen vragen wat die voor het avondeten wil, kun je je voorstellen hoe het zou zijn als we niet wisten hoe we zelf keuzes moesten maken?
Het belang van keuze is een cruciale factor bij de ontwikkeling van het identiteitsgevoel en welzijn van een kind. Door de combinatie van spelen en kiezen worden kinderen zelfstandiger. En hoewel kinderen moeten leren om met anderen te spelen, is het net zo belangrijk om zelfstandig spelen aan te moedigen.
Wat is zelfstandig spelen?
Volgens healthline.com begint zelfstandig spelen, ook wel onafhankelijk spelen genoemd, al in de babytijd, bijvoorbeeld wanneer je merkt dat je baby zichzelf vermaakt met een rammelaar. Zelfstandig spelen biedt kinderen veel voordelen.
Eerst beginnen ze hun eigen voorkeuren en interesses te ontwikkelen in wat ze leuk vinden. Naarmate hun interesses groeien, leren ze zich te focussen en te concentreren; ze werken aan een probleem. Een kind zit bijvoorbeeld alleen met blokken en probeert uit te zoeken hoe het een toren kan bouwen.
Na het voltooien van hun toren hebben ze ook andere noodzakelijke vaardigheden geleerd, zoals hoe ze een taak afronden, creatief zijn en hun verbeelding gebruiken. Maar er is nog één vaardigheid. Ja, je raadt het al: ze ontwikkelen hun zelfstandigheid.
Hoe passen camera’s bij zelfstandig spelen?
Bij zelfstandig spelen denken we vaak aan een kind dat in een kleurboek kleurt, een denkbeeldige maaltijd maakt voor zijn knuffel of een verhaal naspeelt met speelgoed, maar camera’s zijn ook een geweldige manier voor een kind om zelfstandig te spelen.
In een specifiek onderzoek voerden onderzoekers een educatief programma van twee jaar uit. Daarbij maakten driejarige kinderen kennis met fotografie door digitale camera’s te gebruiken. Hoewel de nadruk lag op visuele geletterdheid, werden ook andere voordelen van het gebruik van een camera bij peuters duidelijk.
Hun bevindingen waren als volgt: “fotografie geeft peuters de mogelijkheid om te experimenteren met het oplossen van problemen en nieuwsgierigheid en plezier in leren te ontwikkelen, evenals zelfstandigheid, zelfvertrouwen, verantwoordelijkheid, empowerment en participatief leren.”
Ze benadrukten ook een zeer belangrijk punt waar veel ouders niet altijd bij stilstaan. Kinderen krijgen vaak te horen dat ze dingen niet kunnen doen; dat het alleen voor volwassenen is. De wereld ligt voor het grijpen, maar je bent nog niet oud genoeg om er iets mee te doen.
Maar geef ze een camera en plotseling voelen ze alsof je hun “een dure camera hebt toevertrouwd, die wordt gezien als een werkinstrument voor volwassenen en niet voor kinderen, laat staan voor zulke jonge kinderen”. Door deze eenvoudige taak, het maken van een foto, groeit hun zelfvertrouwen plotseling enorm.
Met een camera kunnen kinderen ook zelfstandig werken. Ze bepalen zelf welke foto’s ze maken en hoe ze de wereld waarnemen. We kunnen hun vragen om een foto van de natuur te maken, maar zij mogen zelfstandig kiezen wat hen aanspreekt: de boom in de achtertuin of de wormen in de tuin?
Een bijkomend voordeel is dat we door solospel en het gebruik van een camera de unieke wereld waarin onze kinderen spelen te zien krijgen. En hoewel het verleidelijk kan zijn om hen te volgen en te kijken wat ze vastleggen, beloven we dat het de moeite waard is om hen het zelf te laten doen.
Hoewel er maar weinig onderzoek is gedaan naar het gebruik van camera’s door kinderen om hun zelfstandigheid te ontwikkelen, was er één onderzoek dat onze aandacht trok. Het ging om het werk van Johanna Einardottier, die in 2005 camera’s aan kinderen gaf en hen in twee groepen verdeelde.
De eerste groep werd door een volwassene door de school begeleid, terwijl de tweede groep zonder toezicht foto’s mocht maken. Niet verrassend leverden de kinderen die de camera’s mochten gebruiken als onderdeel van hun solospel meer eigenzinnige en onderscheidende onderwerpen op. Met andere woorden: ze kozen zelfstandig welke foto’s ze wilden maken.
Wij bij Kidamento zijn ervan overtuigd dat kinderen en camera’s een winnende combinatie vormen. Camera’s helpen hen hun zelfstandigheid te ontwikkelen en dragen enorm bij aan hun algemene ontwikkeling. Wil je meer weten, lees dan zeker ons artikel over de 7 belangrijke voordelen van fotografie voor kinderen.
Tot slot
Zoals we hebben ontdekt, speelt spelen een belangrijke rol bij de ontwikkeling van de zelfstandigheid van kinderen. Het is ons doel om je op elke mogelijke manier te ondersteunen bij de manier waarop je deze vaardigheid wilt stimuleren. We zijn er om je kinderen op alle mogelijke manieren aan te moedigen, maar onze favoriete manier is via spelen.
Bron:
De invloed van de opvoedingsstijl van ouders op de zelfstandigheid van kleuters
https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03004279.2021.2000468
https://childmind.org/article/how-to-build-independence-in-preschoolers/
https://www.healthline.com/health/solitary-play#examples
https://digitalcommons.uri.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1218&context=jmle
